نقش نباتات در تصفیه اتمسفیر هوا (7)

میکانیزم جذب گرد و غبار های سنگین توسط نباتات:

گرد غبار و بخار و گازهای آلوده کننده از زمین یا نزدیک سطح بوجود می آید. پخش شدن مواد مذکور به الگو جابجایی هوا روزانه هوا بستگی دارد. ازین جهت در شب که مقدار یعنی هنگامی که جابجایی هوا ناچیز است. مواد فوق در هوا حداکثر خود می رسد. و در روزیعنی که هوا در جهات عمودی و جانبی جابجا می شود، مقدار این مواد در هوا به حداقل می رسد، و در هوا به حداقل می رسد. جابجایی هوا در یک توده نباتی به شدت کاهش می یابد در اثر این کاهش میابد. در اثر این کاهش مواد معلق موجود در هوا متناسب به اندازه وزن آنها بتدریج روی اندام های گیاهان توده فرو می نشینند به این ترتیب است که که پوشش های نباتی می توانند نقش موثری در کاهش تراکم گرد و غبار هوا ایفا کنند. بنابرین درختکاری در مناطق آلوده یک اقدام بهداشتی محسوب می گردد.[4]

میکانیزم جذب و تثبیت کاربن دای اکساید :

6CO2+6H2O C6H12O6+6O

عملیه فتوسنتز که دربرگ سبز صورت می گیرد نور آب و کاربن دای اکساید ضروری است محصول آن اکسیجن و قند می باشد این پروسه رابه اختصار این گونه می توان نشان داد

عوامل موثر بر فتو سنتز را به عوامل درونی مانند نوع ساختار برگ، محتوی کلوروفیلی آن، سن اندام های فتوسنتز کننده، تاثیر آنزایم های موجود در سایتو پلازم ، مقدار ذخیره مواد تولید شده در درون حجرات کلروفیل دار و عوامل بیرونی مثل غلظت CO₂ که اگر همراه نورافزایش یابد فتوسنتز زیاد می شود، شدت و کیفیت نو، حرارت که اگر همراه با نور افزایش یابد موجب افزایش فتوسنتز می شود آب وعناصر معدنی در خاک نام گرفت.

مکانیزم تولید اکسیجن:

1. CO₂ از طریق روزنه ها وارد برگ می شود.

2. سپس درلایه نازک آبی که دیوار سلول های میانبرگ را فرا گرفته حل شده.

3. واز طریق انتشار وارد سلول ها می شود و به کلورپلاست می رسد.

کلوروپلاست نوعی پلاستید سبز رنگ که حاوی کلوروفیل است می باشد. کلروفیل نوعی رنگریزه سبز دارای منیزیم می باشد. مجموعه کلروفیل ها را فتوسیستم می گویند. فتوسیستم ها محل به دام انداختن انرژی خورشید هستند. دوفتوسیستم وجود دارد. فوتو سیستم یک و فتو سیستم دو.

4. کلروفیل نور را در طول موج آبی تا سرخ برای عمل کردن فتوسنتز جذب می کنند .

5. در اثر جذب نور کلروفیل پر انرژی می شود و الکترون های پر انرژی خود را آزاد می کند. در نتیجه کلورفیل دچار کمبود الکترون می شود

6. کمبود الکترون در کلورفیل توسط آیونایزیشن مالیکول آب برطرف می شود و در نتیجه آب در حضور نور تجزیه می شود که به این عمل فتولایز می گویند.

H2O 2H+2e+ 1/2o فرمول تولید اکسیجن نور

7. اکسیجن به عنوان یک ماده دفعی آزاد واز طریق روزنه ها وارد اتمسفیر هوا می شود.

8. دو الکترون آزاد شده درعمل تجزیه آب به مالیکول های پذیرنده الکترون انتقال می یابند این الکترون ها دارای انرژی می باشد.

9. الکترون ها از مالیکول ها پذیرنده الکترون به مالیکول ها ناقل الکترون (سایتوکروم ) وارد می شوند. این مالیکول ها به شکل زنجیره درامتداد هم قرار دارند.

10.

ADP+P+انرژی ATP

الکترون ها از در طول حرکت در زنجیره مالیکول ها ی انتقال دهنده مقداری انرژی خود را می دهند تا به کمک آن مالیکون ATP ساخته شود.

11. الکترون ها از مالیکول ها ی انتقال دهنده وارد فتوسنتز 1 می شوند. با اخذ انرژی خورشید به این فتوسیستم الکترون ها دو باره پر انرژی می شوند .و از فتو سیستم یک، خارج می شوند.

12. به مالیکول پذیرنده الکترون می روند و بوسیله این مالیکول به مالیکولی بنام NADP می روند.

13.

NADP+2H+2e 2NADPH2

مالیکول NADP آیون های هایدروجن حامل از تجزیه آب را نیز دریافت می کند. ₂NADPH₂ تبدیل می شود.

وقایع فوق را فاسفری شدن نوری به طریقه غیر حرفه ایی می نامند که درنتیجه آن ATP، NADPH₂وO₂ بوجود می آید. معادلات فوق وابسته به نور بود و ادامه پروسه فتوسنتز نور انجام می شود که منجر به احیا و تثبیت کاربن دای اکساید جذب شده در نبات بشکل هایدرو کاربن می شود احیاء کاربن دای اکساید طی یک سری تعاملات به نام چرخه کالوین در درون استرومای کلوروپلاست صورت می گیرد. استروما بخشی از کلروپلاست است که در بین گرانوم ها قرار گرفته است است. چرخه کالوین شامل میباشد. ابتدا مالیکول کاربن دای اکساید با یک مالیکول قند پنج کاربنه دوفاسفاته بنام رایبوز دای فاسفات ترکیب و مولوکولی شش کاربنی وناپایدار پدید می آورد که بعد از یک اندازه تعاملات دیگر قنده ها ی سه کاربنی ساده ای رابوجود می آورند. و طی تعاملات دیگری قندهای شش کاربنه حاصل می شود.[3]

میکانیزم تعرق در برگها

تعرق: خروج آب از قسمتهای هوایی نبات به صورت بخار آب تعرق نامیده می‌شود. گیاهان در حالی که از طریق ریشه آب جذب می‌کنند از طریق اندامهای هوایی مقداری از آب خود را از دست می‌دهند. این عمل بوسیله دو میکانیزم مختلف تعرق (Transpiration) و تعریق (Guttation) انجام می‌شود که اولی اساسی ‌تر بوده و در نتیجه انجام آن در اتمسفیر اشباع نشده آب به صورت بخار آب خارج می‌شود. در حالی که دومی جزء مکمل پدیده اول است و مخصوصا در اتمسفر اشباع شده باعث دفع آب مایع از نبات می‌شود. تعرق انواع مختلف دارد. عوامل موثر بر تعرق: رطوبت نسبی، دما، بادوجریان هوا، روشنایی، عوامل ساختاری،سطح اندام هوای آرایش بافتهای برگ، تعداد و وضع روزنه‌ها، مواد کیماوی بازدارنده تعرق، واکیولهای تمام حجره‌های زنده برگ پر از آب هستند. همچنین پروتوپلاسم و دیواره حجره نیز از آب اشباع است، آب از راه انساجهای چوبی رگبرگها به برگ می‌رسد، آب دیواره‌ های مرطوب حجره‌های بخار شده به اتمسفیر هوا درونی فضاهای بین حجره‌ای وارد میشود. این حالت ممکن است از هر سطحی که مرطوب باشد، به اتمسفیر هوا پیرامون رخ دهد. فضاهای بین حجره‌ای شبکه، ارتباطی درونی با ساختار بعدی برگ ایجاد می‌ کند که بوسیله بخار آب اشباع می ‌شوند و حجره آخری بخار آب را در هوایی که کمتر اشباع شده، پخش میکند. تعرق روزنه‌ ای از طریق تبخیر سطحی دیواره‌های حجره‌ای که در محدوده فضاهای بین حجره‌ای قرار دارند و همچنین از بخار آبی که از فضاهای بین حجره‌ای از طریق روزنه وارد میشود، انجام میگردد.[3]

مکانیزم نباتات در جذب گازهای آلوده کننده:میکانیزم تصفیه سلفر دای اکساید در نباتات: از طریق روزنه ها وارد نبات می شود اگر روزنه ها بسته باشند این گاز مانند اکسیجن از طریق کوتیکول برگ وارد نبات می شود. اگر غلظت خارجی سلفر دای اکساید کم باشد (حدود 45 کیلو گرم بر متر مکعب) هوا فشار داخلی در سلول ها بشره ای اطراف سلول ها محافظ بوجود می آید که در نتیجه آن روزنه ها باز می شوند. غلظت بالای سلفر دای اکساید درمجاورت نبات (بیش از 13000مایکرو گرام بر متر مکعب هوا) موجب بسته شدن روزنه ها خواهد شد. مسیر انتشار گاز سلفر دای اکساید درنبات همان مسیرگاز کاربن دای اکساید است. در دیواره های سلولی نبات ابتدا سلفر دای اکساید در آب دیواره د اخل شده و ترکیب SO₂H₂O را بوجود می آورد این ترکیب سپس به آنیون HSO₃ تبدیل و در داخل سلول ها بین اندامک ها کلوروپلاست ها و سیستوسول ها و واکیول ها به ترتیب به نسبت ها96:3:1 پخش می شود.[4]

میکانیزم تصفیه اکساید های نایترجن و ازون در نباتات: گازها مزبور و حتی اکساید های سلفر می توانند از طریق روزنه های باز برگ ها وارد نبات شوند. گاز نایتروجن دای اکساید از طریق کوتیکل خیلی سریعتر از اکساید های سلفر انتشار می یابد. این موضوع یکی از دلایل جذب سریع این گاز از نقاط مرطوب نبات است و بیش از ازن در دیواره بیرونی حجرات بشره به اکسیجن تجزیه می شود. وقتی که اکساید ها نایتریک در مجاورت آب قرار می گیرند HNO₃ و HNO₂ تشکیل می شود. این ترکیبات سپس به نایتریت ونایترایت تجزیه شده وآنگاه به راحتی توسط حجرات جذب می شوند.[4]

نتیجه گیری:

"نقش نباتات در تصفیه اتمسفیرهوا" منظور"کاری که نبات ها با الفعل و بالقوه می توانند درپاک کردن هوای کره زمین از مواد اضافی که به محیط زیست و موجودات زنده آسیب و ضرر می رسانند ،انجام دهند" می باشد.

اتمسفیر هوا در واقع مجموعه از گازها، بخارآب ، ذرات گرد و غبار است

که عبارتند از نایتروجنی 78.08% ,اکسیجن20.95% ،آرگون %0/03 ،کربنیک تنها 0.01% حجمی اتمسفب را عناصری از قبیل نئون، هایدروجن، هلیوم، کریپتون، گزنون، آمونیاک ، ازن وآیودین و رادون تشکیل می دهد. ذرات جامد از قبیل غبار، دوده، انواع نمک های، گازهای صنعتی، و مایکروارگانیزم های که در آلودگی هوا نقشی مهم دارند. اکسیجن برای تنفس تمام زنده جانها مهم است. اگر ترکیبات هوا کم یا زیاد یا ماده ایی به آن علاوه شود حیات موجودات زنده به خطر می افتد.

هر نوع ماده و انرژی اعم از گرما، نور، صدا، گرد و خاک که وارد محیط شوند و برای موجودات زنده مضر باشد آلودگی است بنا براین گرد و غبار و دود و دوده منازل و فابریکه ها وقوع طوفان ها همه از انواع آلاینده های هوا هستند. هوای آلوده موجب بیماری های خطرناک برانسان و سایر موجودات می شود که گاها غیر قابل جبران است. مهمترین آلاینده های هوا Co ،So₂،O₃ گاز رادون تورن و خاک باد است. منبع و منشا^ء آن ممکن است طبیعی باشد از آتش فشان ها طوفان ها زلزله و آتش سوزی جنگلها باد ها ی شدید و ممکن است مصنوعی باشد که خود می‌تواند در چهار گروه اصلی طبقه بندی شود: حمل و نقل متحرک، احتراق ساکن، پروسه های صنعت، دفع مواد زاید جامد. گرم شدن زمین تغییراقلیم اثر (گازهای گلخانه ایی) باران های اسیدی از اثرات آن است.

تصفیه اتمسفیر هوا منظور پاک سازی لایه نزدیک سطح محیط زیست از گازها و ذراتی که به سلامتی موجودات زنده مضر باشد. بصورت عموم برای تصفیه هوا دو راه وجود دارد:

1. کاهش غلظت آلاینده در اتمسفیر

2. کنترول آلاینده‌ها در منبع تولید آنها

هوا به دو پروسه طبیعی و مصنوعی تصفیه می شود .پروسه های طبیعی معمولا از راه کاهش غظت آلاینده پیش می روندکه عبارتنداز: پراکندگی، ته ‌نشینی گرانشی، لخته سازی، جذب (همراه با شستشو و واشویی)، شستشو توسط باران و جذب سطحی از جمله مهمترین میکانیزمهای طبیعی آلاینده‌ها در اتمسفیر به شمار می‌روند. هر روز روش های نوینی بشر برای تصفیه هوا ابداع می کند که از هر دو راه رقیق سازی آلاینده و کنترول آلاینده در محل تولید عمل می کند.

اجزاء تشکیل دهنده نبات که در تصفیه هوا نقش دارند: برگ ریشه، ساقه می باشد . در تصفیه اتمسفیر هوا نباتات کار های زیر را می توانند انجام دهند:

· جذب کاربن دای اکساید: نباتان سبز به هنگام رشد، کاربن دای اکساید موجود در اتمسفیر را جذب می کند.

· تولید اکسیجن: هنگام با جذب کاربن دای اکساید، مقدار زیادی اکسیجن آزاد می شود و از این طریق كمبود اکسیجن در اثر تنفس موجودات زنده و احتراق مواد فسیلی در كارخانه ها و خودروها جبران می شود.

· جذب گازهای آلوده کننده: طی عملیه فتوسنتز، برگ درختان سایر مواد کیمیاوی مانند اکساید های نایتروجن، آمونیم تولید شده در هوا، بخشی از دای اکساید سلفر و ازن را جذب می کند.

· جذب گرد و غبار: درختان به سبب پراكندگی شاخ و برگ خود بر تمام زوایا و سطوح، همچون یك گردگیر عمل می كنند.

· جذب شعاع های مضره اتمسفیر: نباتات شعا ع ها مادون سرخ و ماروا^ء بنفش را به خود جذب می کنند.

· ضد عفونی هوا: درختان از خود ماده ای به نام فیتونسید در فضا رها می سازند كه برای بسیاری از باكتریها و قارچهای وحیدالحجروی و برخی از حشرات ریزه اثر كشندگی دارد. در عین حال تولید چنین موادی توسط درختان برروی انسان اثر فرح بخشی دارد.

· افزایش رطوبت نسبی، کاهش حرارت و تنظیف هوا: نباتات مخصوصا درختان با توجه به وسعت سطح برگی خود نسبت به سایر اشكال نباتی میتواند از طریق تعرق سبب افزایش رطوبت نسبی، كاهش حرارت و تلطیف هوا ‌گردد. درختان حرارت را كاهش داده، هوا را به حركت و جریان وامیدارند و از خشكی هوا جلوگیری میكنند.

نقش نباتات زینتی در تصفیه هوا: نباتات تزئنی و خانگی در تصفیه آلودگی ها ی خانه نقش بسیار اساسی دارند

نقش فضای سبز شهری در تصفیه اتمسفیر هوا: نقش ریه‌های تنفسی شهرنشینان را به عهده دارد و به همین دلیل فقدان آن به معنی عدم وجود سلامت و تندرستی در شهرها محسوب می ‌شود فضای سبز عامل مهمی در جلوگیری از آلودگی‌های مختلف نظیر آلودگی هوا، آلودگی‌های صوتی، تقلیل حرارت، افزایش رطوبت نسبی و جذب گرد و غبار و می‌شود.

نقش جنگل در تصفیه اتمسفیر هوا: جنگل آب وهوا راملایم ومعتدل ساخته، مقداربارندگی را زیاد ساخته، ازآسیب باد های سخت میکاهد وهوای ماهول خویش را تصفیه کرده وآنرابرای تنفس مساعد میسازد. بزرگ ترین منبع تولید اکسیجن می باشد.

مکانیزم جذب گرد و غبار های سنگین توسط نباتات: در اثر این کاهش جابجایی هوا مواد معلق موجود در هوا متناسب به اندازه وزن آنها بتدریج روی اندام های گیاهان توده فرو می نشینند و سشتشو و یا جذب نبات می شوند.

کانیزم جذب و تثبیت کاربن دای اکساید و تولید اکسیجن: عملیه فتوسنتز که دربرگ سبز صورت می گیرد نور آب و کاربن دای اکساید ضروری است محصول آن اکسیجن و قند می باشد این پروسه رابه اختصار این گونه می توان نشان داد

6CO2+6H2O C6H12O6+6O

میکانیزم تعرق در برگها: گیاهان در حالی که از طریق ریشه آب جذب می‌کنند از طریق اندامهای هوایی مقداری از آب خود را از دست می‌دهند.

مکانیزم تصفیه سلفر دای اکسایددر نباتات: از طریق روزنه ها وارد نبات می شود اگر روزنه ها بسته باشند این گاز مانند اکسیجن از طریق کیوتیکل برگ وارد نبات می شود. اگر غلظت خارجی سلفر دای اکساید کم باشد.

مکانیزم تصفیه اکساید های نایترجن و ازون در نباتات: گازها مزبور و حتی اکساید های سلفر می توانند از طریق روزنه های باز برگ ها وارد نبات شوند. گاز نایتروجن دای اکساید از طریق کوتیکول خیلی سریعتر از اکساید های سلفر انتشار می یابد.

نقش نباتات در تصفیه اتمسفیر هوا (6)

نقش فضای سبز شهری در تصفیه اتمسفیر هوا:

فضای سبز در شهرها به عنوان ریه‌های تنفسی شهرنشینان بشمار می‌آید و به همین دلیل فقدان آن به معنی عدم وجود سلامت و تندرستی در شهرها محسوب می‌شود. توسعه فضای سبز شهری در جهت كاهش آلودگی ‌های کیمیاوی هوای شهر ازجمله ضروریات زندگی شهرنشینی می‌باشد. فضای سبز عامل مهمی در جلوگیری از آلودگی‌های مختلف نظیر آلودگی هوا، آلودگی‌های صوتی، تقلیل حرارت، افزایش رطوبت نسبی و جذب گرد و غبار و می‌شود. و یكی از مهمترین اثرات فضای سبز درون شهرها باعث شده تا زندگی كردن در جامعه شهری و صنعتی‌ شده را برای انسان قابل تحمل كند. چـمن بیـشترین نقش را در تصفـیه هوا وكـاهـش آلــودگی هوا را در مـحـیط های شـهری بـر عـهـده دارد. چـمــن را هــر 15 روز یـكبار كـوتاه كرده. گرد وخاك و ذرات مـعلـق بـر روی سـطـح بـرگ چـمن ها نـشـسته و با چمن زنی از محیط خـارج مـی شـود.[14]

نقش جنگل در تصفیه اتمسفیر هوا:

درآزمایش های متعددیکه درکشورهای اروپا وامریکا بعمل آمده است چنین نتیجه بدست میآید که جنگل آب وهوا راملایم ومعتدل ساخته، مقداربارندگی را زیادساخته، ازآسیب بادهای سخت میکاهد وهوای ماحول خویش را تصفیه کرده وآنرابرای تنفس مساعد میسازد. بزرگ ترین منبع تولید اکسیجن می باشد هر هکتار جنگل قادر است سالانه 2.5 تن اکسیجن (اکسیجن لازم برای 10 نفر در سال) آزاد کند ومنبع جذب Co₂ و تثبیت کاربن می باشد. درمیان نباتات درخت ودرمجموع جنگل بیشترین نقش را در تصفیه اتمسفیر هوا دارد. در جنگل همیشه رطوبت نسبی بیشتر از محیط باز است. گاز های سمی از طریق جنگل جذب می شود. جنگل بعنوان فلتر صاف کننده هوا بشمار می رود. ثابت شده است که جنگل های می توانند حتی %50 فیصد مقدار رادیو اکتیو(گازرادون و ترون) موجود در هوا را که به صورت غبار وجود داشته باشد جذب کند به همین دلیل امروزه در کنار نیروگاه های اتمی جنگل کاری ضروری است. درجه حرارت جنگل در روز پایین تر از محیط خارج است و در شب هم با وجود تشعشعات حرارتی کمتر باز هم خنک تر است (باقی ماندن رطوبت) درزمستان جنگل گرمتر و در تابستان خنک تر احساس می شود.[5]

نقش نباتات در تصفیه اتمسفیر هوا (5)

نقش گیاهان تزیینی و خانگی در تصفیه هوا:

1 - در صورتی که در خانه فرد سیگرتی دارید حتما گلدانی در خانه بگذارید، گیاهان هوای خانه را تصفیه کرده و به شما کمک میکنند بهتر نفس بکشید. از میان گیاهان، نبات پیچک، سانسوئیریا از جمله بهترین‌ها برای تصفیه فضای، آلوده منزل، از بین بردن کاربن مونو اکساید است. در ضمن این گیاهان سبب بروز آلرژی نیز نمی‌شوند

2- اگر دیوارهایتان را عایق کرده‌اید بهتر است یک یا چند گلدان زیر آن قرار دهید تا هوای آلوده به فومالدهید که از عایق‌های قدیمی متصاعد می‌شود را گرفته و هوا را تصفیه کنند. برای این منظور نبات سینگونیوم یا آلئوبار بسیار مناسب است.

3 - در صورتی که در منزل با گاز یا چوب، آتش روشن میکنند، قرار دادن چند گلدان در محیط احتمال بروز مسمومیت یا خفگی با کاربن منواکساید را کاهش می‌دهد. البته قرار دادن نبات هرگز جایگزین چک کردن‌ها و کنترول‌های مرتب شما نباید باشد. برای این منظور نبات پوتوس مناسب است. این نبات قادر است بیش از 90 فیصد گازهای سمی را در کمتر از 24 ساعت جذب کرده و هوا را تصفیه کند.

4 - در صورتی که به تازگی کف منزل را فرش (موکت) کرده‌اید بهتر است چند نبات پهن نبات مانند گربراس در منزل بگذارید. این گیاهان سموم ناشی از چسب فرش (موکت) را جذب کرده و هوا را تصفیه میکنند. اگر از جریان الکتریسته موکت خود ناراضی هستید می‌توانید از گیاهان بهره ببرید که آب زیادی درون خون ذخیره می ‌کنند برای مثال نبات فوژر برای این منظور مفید است.

5 - خز و برخی تکه های روکش فرنیچر گازی از فامیل بنزن از خود متصاعد می‌کنند که سمی است اگر نمیخواهید این گازها را تنفس کنید بهتر از نبات اسپاتیفیلوم بگیرید تا در عرض نصف روز هوای خانه کاملا تصفیه شود.

6 - اگر از مواد شوینده آمونیاک را در خانه استفاده میکنید احتمال مبتلا شدن ‌تان به ناراحتی‌ های ریه بسیار زیاد است. نبات «ازاله» نیازی به نور مستقیم ندارد و می‌توانید آن را در آشپزخانه، حمام و تشناب قرار دهید.[12]

نقش نباتات در تصفیه اتمسفیر هوا (4)

نباتات در تصفیه اتمسفیر هوا چه کارهایی را می توانند انجام دهند؟

نباتات در تصفیه اتموسفیر:

در فصل های گذشته با اتمسفیر هوا آشنا شدیم و متوجه آلودگی های هوا و منابع و عوامل آلوده کننده هوا گشتیم و راه های تصفیه هوا را نیز بررسی نمودیم و گفتیم که نباتات از طریق کاهش غلظت آلوده کننده، هوا را تصفیه می کنند. اکنون به توانایی هایی که نباتات در تصفیه اتمسفیر هوا دارند، می پردازیم و نقشی که نباتات می توانند در پروسه تصفیه هوا ایفا کنند را بررسی می کنیم. و سعی می کنیم بفهمیم نباتات چگونه هوارا تصفیه می کنند؟

تعریف نباتات:

منظور از نباتات موجودات زنده ایی هستند که بتوانند تولید هایدروکاربن توسط عملیه فتوسنتز کنند و دیوار حجروی داشته و دیوار حجروی سلولزی داشته باشند.

هدف آن دسته از نباتاتی است که در اتمسفیر هوا هستند و در تصفیه آلودگی سهیم هستند.

اجزاء تشکیل دهنده نبات که در تصفیه هوا نقش دارند:

برگ: عضو بسیار مهم نبات بوده بصورت عموم دارای رنگ سبز می باشد و ظیفه آن تنفس فتوسنتز و تعرق است. برگ ها از جوانه روی جوانه روی ساقه بوجود می آیند برگ ها دارای اشکال بسیار متنوعی هستند. کلروپلاست در برگ عامل سبزی و فتوسنتزی می باشد. برگ دارای روزنه هایی (Stoma) در سطح خود است و معمولا شامل دو سلول محافظ با یک فضای خالی در بین آنها است . روزنه ها با باز و بسته شدن خود مقدار تبخیر آب از برگ ها و مقدار ورودco2 به داخل برگ را کنترول می کند.

ساقه: بخشی از نبات که دارای گره ها جوانه ها و برگ هاست. اکثر ساقه ها بالای زمین قرار دارند ساقه ایی که هنوز پوست سبز رنگ دارند می توانند فتوسنتز هم کنند. ذخیره و انتقال مواد، محافظت از اعضای نبات مهم ترین وظیفه آن است. بوسیله جذب گردوغبار و شعاع های مضره نقش در تصفیه هوا دارد.

ریشه: یکی از اندام های نباتات که درخاک که به سمت پایین رشد می کند، آب و مواد غذایی را از خاک جذب میکند. ریشه از اکسیجن موجود درخاک تنفس می کند و Co₂ خارج می سازد را به کمک فلتر کردن کاربن فعال توانایی دفع آلودگی را تاحد بالایی دارند.[8]

نقش نباتات در تصفیه آلودگی هوا:

آغاز این تحقیقات به سال 1970 بازمی‌گردد. پروفسور بیل ولورتون آمریکایی اولین کسی بود که سعی کرد عقیده خود را به اثبات برساند. نظریه بیل ولورتون بسیار جالب بود و اکنون این موضوع کاملا به اثبات رسیده که گیاهان می‌توانند بین 20 تا 100 فیصد آلودگی هوا را به خود جذب کرده و هوا را کاملا تصفیه کنند. محققان ناسا در ادامه تحقیقات خود دریافتند تمامی اجزایی یک نبات از جمله برگ‌ها، ساقه، ریشه و حتی میکروارگانیسم‌های داخل خاک نیز به فرآیند تصفیه‌سازی هوا کمک می‌کنند و این بدان معنی است که تنها برگ‌های سبز تصفیه‌کننده هوا نیستند، تحقیقات در این زمینه همچنان ادامه دارد.

طی مطالعاتی که توسط سازمان ناسا نظارت شده است، مشخص شد که گیاهان زینتی در یک فضای بسته و محیط کنترول شده توانایی جذب آلودگی از هوا را خواهند داشت.

به گزارش پایگاه اطلاع ‌رسانی سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرجی پارس (www.pseez.ir)، این مطالعات نشان داد که برگ درختان زینتی توانایی جذب آلودگی در مقادیر کم و ریشه گیاهان به کمک فیلتر کاربن فعال توانایی دفع آلودگی تا حد بسیار بالاتری را دارا هستند. این فیلترها در اطراف ریشه های نبات قبل از آنکه آلودگی تجمع پیدا کند، آنها را از بین برده و باعث کاهش آلودگی می‌شوند.

تحقیقات این سازمان نشان داد که گیاهان هوا را از آلودگی گازی و بنزن پاک می‌کنند. تحقیقات بیشتر مشخص کرد که گیاهان زینتی در پاک کردن هوای اطراف خود از ذرات بزرگتر و آلوده کننده های زینتی نظیر آزبست‌ها، حشره‌کش‌ها، کاربن دای اکساید، کاربن منواکسید و سایر گازها، مواد شیمیایی حاصل از مواد شوینده، حلال‌ها و مایعات پاک کننده، الیاف پخش شده در هوا حاصل از پوشاک، فرنیچر، پرده ها، زیراندازها و فرش ها و همچنین قارچ ها و باکتریها و دود حاصل از تنباکو موثرند.

امروزه توجه بیشتری به گیاهان به عنوان چاره‌ای بر آلودگی هوا در شهرها، معطوف شده است، چرا که گیاهان طی عملیه فتوسنتز کاربن با جذب کاربن دای اکساید و تبدیل آن به اکسیژن بطور طبیعی کاربن اضافی هوا را جذب می‌کنند. همچنین طی عملیه فتوسنتز، برگ درختان سایر مواد شیمیایی مانند اکسیدهای نایتروجن، آمونیم تولید شده در هوا، بخشی از دی So₂ و ازن که مولد قسمتی از مشکلات مه آلودگی و اثرات گلخانه‌ای هستند را از محیط خارج می‌کند.
برگ درختان با جذب و حفظ گرد و غبار و سایر ذرات معلق هوا تا زمان شست‌وشو و بارندگی مقدار گرد و غبار و سایر ذرات معلق هوا را تا 75 فیصد کاهش داده و تاثیر به‌ سزایی بر بهبود کیفیت هوا دارد.

شرایط بد آب و هوایی که در مناطق شهری بسیار معمول است، با افزایش تعداد درختان در فضای شهرها که به صورت تصفیه کننده‌های طبیعی هوا عمل می‌کنند، بهبود خواهد یافت. گیاهان به کمک پروسه های طبیعی مانند فتوسنتز و تنفس و تعرق هوا را تصفیه و خنک کرده و به فضای اطراف بر میگردانند.

مقدار توانایی درختان در جذب کاربن به ابعاد درخت، سن، سلامتی و پهنه چتر درخت بستگی دارد و به طور متوسط درختان بزرگ می توانند 2 تا 3 فیصد مقدار کاربن هوا را کاهش دهند. یک درخت راش 80 فوتی می تواند روزانه کاربن دای اکسایدی را که معادل کاربن دای اکساید ایجاد شده توسط دو خانواده دو نفره است حذف کند.

درختان همچنین به طور غیر مستقیم، از طریق ذخیره انرژی بر کیفیت هوا تاثیر می‌گذارند. درختانی که به منظور ایجاد سایه بر منازل کاشته شده اند، می‌توانند 10 تا 15 فیصد در هزینه خنک کردن و 4 تا 22 فیصد در هزینه‌های تامین گرما از طریق مانع شدن در برابر جریان‌های باد موثر واقع شوند که البته مقدار این صرفه جویی با توجه به نوع درخت، محل کاشت و فضاسازی متغیر خواهد بود.
اگر چه بشر امروزه به تکنالوژی‌های مختلفی دست یافته است، ولی به نظر می‌رسد برگ درختان و گیاهان می‌توانند بهترین وسیله جهت بهبود کیفیت هوای محیط زیست بشری باشد. این جانداران قادرند گازها و ذرات آلوده کننده را از هوا خارج کرده، مصرف انرژی را کاهش داده، باعث کاهش حرارتی اتمسفیر زمین شده و جوامع را در جهت زندگی هرچه مطلوب تر یاری کنند.[12]

جذب کاربن دای اکساید :

گیاهان سبز به هنگام رشد ،کاربن دای اکساید موجود در اتمسفیر هوا را جذب می کند. آنها کاربن موجود در Co₂ رابا هایدروجن ترکیب کرده قند ساده تولید می کند . و آنرا در بافت خود ذخیره می نمایند ،پس از مرگ نبات با تجزیه آن متساطع می شود . اکوسیستم هایی با زندگی نباتی غنی میتوانند کاربن دی اکساید بیشتری را درخود حبس نمایند.

پروسه جذب کاربن دی اکساید در طی عملیه فتوسنتز انجام می شود .

مقدار کاربن دای اکساید که بطور دایم در طول روز بوسیله گیاهان سبز از اتمسفیر هوا گرفته می شود.بسیار زیاد است . برای مثال : 10000بوته جواری در یک جریب زمین کاشته شده اند در فصل رشد بیش از 2500کیلوگرم کاربن را در خود ذخیره می کنند برای تامین این کاربن حدود 11000کیلوگرام دای اکساید کاربن لازم است . یک درخت صد ساله راش با 2.5 تن وزن (وزن چوب خشک) در طول عمر خود 12.5 میلیون متر مکعب گاز کاربنیک هوا را جذب کرده است تا بتواند این مقدار چوب را تولید کند. مقدار توانایی درختان در جذب کاربن به ابعاد درخت، سن، سلامتی و پهنه چتر درخت بستگی دارد و به طور متوسط درختان بزرگ می توانند 2 تا 3 فیصد مقدار کاربن هوا را کاهش دهند. یک درخت راش 80 فوتی می تواند روزانه کاربن دای اکساید را که معادل کاربن دای اکساید ایجاد شده توسط دو خانواده دو نفره است حذف کند.[8]

سالانه میلیون ها تن ( CO۲ ) هوا برای كربن گیری مورد استفاده گیاهان قرار می گیرد و در نتیجه مقدار ان در طبیعت تا حدی ثابت و بی ضرر برای انسان و حیوان باقی می ماند.

تولید اکسیجن :

هنگام با جذب کاربن دای اکساید، مقدار زیادی اکسیجن آزاد می شود و از این طریق كمبود اکسیجن در اثر تنفس موجودات زنده و احتراق مواد فسیلی در كارخانه ها و خودروها جبران می شود . از ۲۶۴ گرم کاربن دای اکساید به هنگام كربن گیری در برابر نور آفتاب ۱۹۲ گرم اکسیجن آزاد می شود. هر هكتار جنگل قادر است سالانه ۵.۲ تن اكسیجن ( اکسیجن لازم برای ۱۰ نفر در سال ) آزاد كند. هوای مورد نیاز انسان در روز حدود۱۵ كیلوگرم است. درحالی كه جذب غذای مورد احتیاج وی به آب ۵.۱ كیلوگرم و غذا ۵.۲ كیلوگرم می باشد. از این مقدار هوای سالم كه به بدن انسان وارد می شود ۷۸ فیصد آن را نایتروجن و ۲۱ فیصد آن را اکسیجن تشكیل می دهد. تأكید می شود كه مقدار زیادی از اکسیجن آزاد شده در طبیعت از طریق فضای سبز تولید می گردد. حال اگر درخت و فضای سبزی وجود نداشته باشد مشكل انسان در رابطه با وجود کاربن دای اکساید در هوا و كمبود اکسیجن به خوبی نمایان می شود. علفها و چمنزارها اگر چیده و كوتاه نشوند سطح سبز زیادی را به وجود می آورند مثلاً یك متر مربع چمن چیده (بریده) شده به ارتفاع ۳-۵ سانتیمتر دارای ۶ تا۱۰ مترمربع سطح سبز می باشد. در صورتی كه همین چمن در حالت كوتاه نشده در هر متر مربع دارای ۲۰۰متر مربع سطح سبز است.براساس این محاسبه تنها ۵.۱ مترمربع چمن كوتاه نشده میتواند به اندازه یك انسان در یك سال اکسیجن تولید كند.

لازم به تذکر است که دای اکساید کاربن جذب شده توسط نبات هم اکسیجن دارد ولی اکسیجن تولید شده توسط نبات از آنالیز آب می باشد. و اکسجن موجود درکاربن دای اکساید ترکیب هایدروکاربن ساخته شده بکار گرفته میشود. لذا آب در تولید اکسیجن نقش دارد.[10]

جذب گازهای آلوده کننده:

امروزه توجه بیشتری به گیاهان به عنوان چاره‌ای بر آلودگی هوا در شهرها، معطوف شده است، چرا که گیاهان طی عملیه فتوسنتز کاربن با جذب کاربن دای اکساید و تبدیل آن به اکسیژن بطور طبیعی کاربن اضافی هوا را جذب می‌کنند. همچنین طی عملیه فتوسنتز، برگ درختان سایر مواد شیمیایی مانند اکساید های نایتروجن، آمونیم تولید شده در هوا، بخشی از دای اکساید گوگرد و ازن را جذب می کند . گروهی از گیاهان دارویی در برابر آلودگیهای هوا، گرد و غبار، شعاع ماوراء بنفش و آلودگی صوتی تحمل خوبی از خود نشان می دهند. انواع رز مثل گل محمدی دی اکسید گوگرد (So₂) را در نسوج خود تثبیت می کنند. اقاقیا، نمدار و فندق در کاهش شدت آلودگی صوتی بسیار مؤثر است و گل سرخ و فلوراید اطراف کارخانجات آلومینیم سازی را جذب کرده و نسبت به آن تحمل نشان می دهد. نبات نمدار (زیرفون) به ازن (O₃) متحمل است. نبات جینکو نسبت به آلودگی هوا تحمل زیادی دارد.[14]

این گاز ها در کنار پروسه فتوسنتز جذب نبات می شوند هر چند این گاز ها اثرات منفی مانند تجمع مواد سمی یا مشتقات آن در نبات و غیره.. دارند به هر حال گاز های آلوده کننده هوا را جذب می کنند و می توانند در کاهش غلظت گازه های آلوده کننده در محیط زیست نقش مثبتی را بازی کنند. پیشنهاد می شود یک گروه از نباتات صرف برای تصفیه اتمسفیر هوا درنقاط آلوده کشت گردد.

جذب سرب:

نباتات در كاهش میزان سرب بویژه در حاشیه جاده‌ها و شاهراه‌ها بسیار مهم بوده است. مقایسه درختان با سایر گیاهان مانند گیاهان علفی و گیاهان زراعی نشان می‌دهد كه درختان 10 تا 20 برابر گیاهان علفی و 2 برابر گیاهان زراعی توان رسوب ‌گیری دارند. در مناطق پرترافیك، شاهراه‌ها و شهرهای انبوه اهمیت درختان در جذب مقدار سرب هوا كه از ماشین‌ها پراكنده می‌شود حائز اهمیت است.[14]

جذب گرد و غبار:

درختان به سبب پراكندگی شاخ و برگ خود بر تمام زوایا و سطوح، همچون یك گرد گیر عمل می كنند. اگر درخت را به دقت نظاره كنیم می توانیم تنه آن را به جای دسته و شاخ و برگ آن را به جای پرهای روی یك گرد گیر معمولی كه در خانه بكار گرفته می شود، تصور كنیم.

با این ویژگی، درختانی كه در خاك ثابت مانده اند به منزله یك گرد گیر كاشته شده در زمین نقش خود را ایفا می كنند. طی بررسیهای بعمل آمده یك هكتار از فضای سبز كه حدود ۲۰۰ درخت در آن كاشته شده باشد تا ۶۸ تن از گرد و غبار را در هر بارندگی در خود جذب می كند. كاملاً واضح است كه با وجود چنین درختانی پاک کردن ۶۸ تن گرد وغبار، رایگان خواهد شد در صورتیكه بدون این درختان باید هزینه بسیاری را برای این كار اختصاص داد.

درختان به كمك شاخ و برگ خود ذرات معلق در هوا را شانه كرده و بر روی خود رسوب می دهند. از آن جایی كه جریان هوا در جنگل آرامتر است بسیاری از ذرات درشت نمی توانند به وسیله باد حمل شوند، ‌لذا در مناطق جنگلی رسوب كرده و از آلودگی محیط می كاهند. یك هكتار جنگل قادر است هر بار تا ۴۸ تن گرد و غبار هوا را بر شاخ و برگ درختان خود رسوب دهد. پس از هر باران كه شاخ و برگ ها شسته می شود، جنگل مجدداً می تواند همین مقدار را در خود رسوب دهد. به این ترتیب سالانه هزاران تن گرد و غبار در جنگل یا فضای سبز رسوب كرده و از مضرهای ان برای انسان و سایر موجودات كاسته می شود.[10]

جذب شعاع مضره در اتمسفیر هوا:

دو دسته از پرتوهای خورشیدی تأثیرات چشمگیری بر بدن انسان و سایر جانداران باقی می گذارند. یكی از آنها پرتومادون سرخ و دیگری پرتو ماورا^ء بنفش است. احساس آرامشی را كه انسان در سایه، به ویژه در سایه یك درخت احساس می كند تا حدی مربوط می شود به جذب پرتوهای مادون سرخ خورشید توسط درخت (نا گفته نماند كه كه پرتوهای مادون سرخ با طول موج بلند خود خاصیت گرمازایی دارند) و مقداری نیز به دلیل جذب پرتوهای ماوراء بنفش صورت می گیرد. امروزه تأثیرات پرتو ماوراء بنفش بربافت سلولی گیاهان و جانوران و همچنین خاصیت ضد عفونی آن بخوبی روشن شده است بنابراین نقش درختان در حمایت از انسان و سایر جانداران در برابر آفتاب سوزان به خوبی روشن می شود.

ضد عفونی هوا:

بررسیهای دانشمندان علم محیط زیست نشان می دهد كه درختانی مانند چهار مغز، ناجو، نراد، بلوط، فندق، سروكوهی، اكالیپتوس، بید، افرا، از خود ماده ای به نام فیتونسید در فضا رها می سازند كه برای بسیاری از باكتریها و قارچهای تك سلولی و برخی از حشرات ریز اثر كشندگی دارد. در عین حال تولید چنین موادی توسط درختان برروی انسان اثر فرح بخشی دارد. دلیل این امر را دانشمندان چنین بیان می كنند: مغز انسان از دو نیمكره چپ و راست تشكیل شده است.نیمكره راست در تنظیم احساس غریزیوی و طبیعی انسان مانند احساس محبت، خواب و نیازهای دیگر طبیعی نقش دارد. در حالی كه نیمكره چپ كار به نظم كشیدن كارهای میكانیكی انسان مانند تنظیم وقت و سروقت حاضر بودن را بعهده دارد. انسان شهرنشین به دلیل درگیری در كارهای روزمره و شرایط محیط زیست شهری به مراتب كار بیشتری از نیمكره چپ خود می كشد كه ایت امر موجب اختلال بین دو نیمكره مغز و در نتیجه عملكرد طبیعی مغز انسان می گردد. دانشمندان پی برده اند كه درختان به سبب رهاسازی مواد شبیه فیتونسید می توانند تعادل بین دو نیمكره مغز را به خوبی برقرار ساخته و حالت طبیعی و آرام بخشی را به انسان ارزانی دارند. بنابراین نقش آرامبخشی درختان و فضای سبز به خوبی نمایان می گردد. مثلاً اگر پشه یا مگسی را در زیر سرپوشی قرار دهیم كه در ان برگ های خرد شده اكالیپتوس یا زبان گنجشك ریخته شده باشد، پس از مدتی می میرد. برای مبارزه با بیماری سل، ‌افراد مبتلا را در روسیه برای استراحت به مناطقی می فرستند كه جنگل های ناجو در آن ها وجود دارد و در آزمایشگاه ماده فیتونسید درخت ناجو به آسانی می تواند میكروب استرپتوكوكوس و استافیلوكوكوس را از بین برد. این مسئله اهمیت فضای سبز در اطراف و داخل شهرها و به ویژه اطراف شفاخانه ها، مکاتب و اماكن عمومی را آشكار می سازد.[10]

افزایش رطوبت نسبی، کاهش حرارت و تنظیف هوا:

نباتات مخصوصا درختان با توجه به وسعت سطح برگی خود نسبت به سایر اشكال نباتی میتواند از طریق تعرق سبب افزایش رطوبت نسبی، كاهش حرارت و تنظیف هوا ‌گردد. درختان حرارت را كاهش داده، هوا را به حركت و جریان وامی‌دارند و از خشكی هوا جلوگیری می‌كنند. حرارت یك هكتار فضای سبز در ماه سرطان تا ۵.۴ درجه كمتر از فضای مجاور خالی از درخت است. و به همین نحو رطوبت نسبی درون یك فضای سبز تا۱۱% بیش از محیط خارج اندازه گیری شده است. به عنوان مثال درختزاری از گونه راش به مساحت یك هكتار در شش ماه میتواند 3 هزار تن آب را بصورت بخار در هوا پخش كند. عمل تعریق همراه با جذب كالری است و به همین جهت سبب كاهش حرارت هم می‌شود. با تعدیل دو فکتور یاد شده، فضای سب، مایكروکیمایی به وجود می آورد كه آسایش فیزیكی مناسبی برای زیست انسان در پی دارد.[14]

نقش نباتات در تصفیه اتمسفیر هوا (3)

هوا را چگونه از چه طریقی می توان تصفیه کرد؟

تصفیه اتمسفیر هوا:

تصفیه لغتی عربی است که بمعنی پاک کردن پالودن . تصفیه اتمسفیر هوا منظور پاک سازی لایه نزدیک سطح محیط زیست از گازها و ذراتی که به سلامتی موجودات زنده مضر باشد.

طرق تصفیه هوا:

برای دستیابی به کنترول آلوده کننده‌های گازی و ذرات دامنه‌ای گسترده، دو راه وجود دارد:

1. کاهش غلظت آلوده کننده در اتمسفیر

2. کنترول آلوده کننده‌ها در منبع تولید آنها

رقیق سازی: رقیق ساختن در اتمسفیر با استفاده از دودکشهای بلند امکان پذیراست. دودکشهای بلند می‌توانند در لایه برعکس نفوذ کرده، آلوده کننده‌ها را به گونه‌ای پراکنده سازند که غلظت آلوده کننده‌ها در سطح زمین تا مقدار زیادی کاهش یابد. رقیق سازی در بهترین حالت خود عبارتست از یک وسیله کوتاه مدت به منظور کنترول آلودگی و در بدترین حالت خود وسیله‌ای است برای انتقال آثار ناخواسته آلوده کننده‌ها به مناطق دور دست.[15]

کنترول در منبع مولد آلوده کننده‌ها:

به منظور کنترول آلودگی هوا در دامنه‌های بسیار وسیع تا نقاط دوردست، کنترول این مواد در منبع تولید شان مطلوبتر و موثرتر از رقیق سازی است. در مرحله اول چنین به نظر می‌رسد که اولین و موثرترین روش جلوگیری از تولید آلوده کننده‌ها باشد در مورد آلوده کننده‌های تولید شده در اثر پروسه های احتراقی ، جایگزین کردن یک منبع انرژی می‌تواند از تولید آلوده کننده‌ها جلوگیری کند. روشهای باقیمانده برای کنترول آلوده کننده‌ها در منبع می‌تواند موجب کاهش انتشار آلوده کننده‌ها شود، اما نمی‌تواند سبب حذف کامل موجود به عنوان مثال موتر ایکه دارای یک فیلتر کثیف هوا، به یک سیستم نامناسب برای تهویه موتور، عملکرد نادرست تنظیم دور موتور و ... نسبت به موتر که با بهترین بازده کار میکند، آلوده کننده‌های بیشتری را از خود منتشر می‌سازد.

تغییر پروسه مورد استفاده همچنان روش دیگر برای کنترول انتشار آلوده کننده‌ها در منبع تولید شان بکار می‌رود. به عنوان مثال جایگزین کردن کوره‌های باز با کوره‌های اکسیجنی کنترول شده یا کوره‌های الکتریکی و یکی دیگر از روشهایی که در کنترول آلوده کننده‌های هوا در منبع تولید آنها دارای وسیعترین کاربرد است، عبارت است از نصب تجهیزات کنترولی طراحی شده بر طبق برخی از اصول اساسی که توسط آنها مکانیزمهای طبیعی حذف آلوده کنندهها عمل می‌کنند. [15]

کنترول آلودگی هوا :

اتمسفیر مانند نهر یا رودخانه دارای پروسه های طبیعی است که در پاک کردن آن نقش دارند. بدون چنین پروسه هایی تروپوسفر سریعا به محیطی نامناسب برای زیست بشر تبدیل خواهد شد. پراکندگی، ت‌نشینی گرانش ، لخته سازی، جذب (همراه با شستشو و واشویی)، شستشو توسط باران و جذب سطحی از جمله مهمترین میکانیزمهای طبیعی آلوده کننده‌ها در اتمسفیر به شمار می‌روند.

پروسه های تصفیه طبیعی اتمسفیر هوا:

پراکندگی: پراکندگی آلوده کننده‌ها توسط جریانهای باد ، غلظت آلوده کننده‌ها را در هر جایی کاهش می‌دهد.

ته‌نشینی گرانشی: یکی از مهترین میکانیزمهای طبیعی در جداسازی ذرات از اتمسفیر بویژه ذراتی که بزرگتر از 20µm هستند شمرده می‌شوند.

لخته سازی: ت‌نشینی گرانشی در چندین پروسه دیگر پاکسازی طبیعی اتمسفیر نیز نقش مهمی دارد به عنوان مثال ذرات کوچکتر از µm 0.1 به کمک لخته‌سازی قابل ته‌نشین‌ هستند. در این پدیده ذرات بزرگتر بصورت گیرنده‌های ذرات کوچکتر عمل می‌کنند. دو ذره با یکدیگر برخورد و اتصال پیدا کرده تشکیل یک واحد می‌دهند. این پروسه تا تشکیل یک ذره لخته‌ای کوچک ادامه می‌یابد، تا آنجا که این لخته برای ته ‌نشین شدن به اندازه کافی بزرگ و سنگین شود.

جذب ذرات: در پروسه طبیعی جذب ذرات یا آلوده کننده‌های گازی در باران یا غبار تجمع حاصل کرده همراه رطوبت ته نشین می‌شوند، این پدیده که به نام شستشو نامیده می‌شود در قسمت پایینتر از سطح ابرها رخ می‌دهد پتانسیل لازم برای شستشوی ذرات و گازها بستگی به تحقیقات اخیر نشان داده‌ اند که برای ذرات دارای قطر کوچکتر از µm 1پروسه شستشو موثر نخواهد بود.

گازها ممکن است بدون تغییر کیمیایی حل شوند و یا امکان دارد در برخی مواقع با آب باران وارد واکنش شیمیایی شوند مانند گاز So₂ که به سهولت در باران حل میشود و همراه با قطرات باران پایین می‌آید با این وجود So₂ ممکن است با آب باران واکنش نشان داده ایجاد غبارهای H₂SO₃ (اسید سولفورو) یا H₂SO₄ (سلفوریک اسید) نماید که به نام بارانهای اسیدی شهرت دارند و بالقوه نسبت بهSO₂ اولیه دارای اثرات زیانبار بیشتری هستند.

شستشو دراثربارش: در این حالت شستشو در سطح پایینتر از ابرها اتفاق می‌افتد و هنگامی که قطرات سقوط کننده باران آلوده کننده‌ها را جذب می‌کنند در داخل ابرها پدیده شستشو صورت میگیرد. بدین ترتیب که ذرات کوچکتر از ابعاد مایکرون بصورت هسته‌های مایع که در اطراف آنها قطرات آب تشکیل می‌شوند، عمل می‌کنند. این پدیده در نواحی شهری موجب افزایش بارندگی و تشکیل غبار می‌شود. [15]

جذب سطحی: عمدتا در لایه اصطکاکی اتمسفیر یعنی در نزدیکترین لایه به سطح زمین انجام می‌گیرد. در این پدیده آلوده کننده‌های گازی ، مایع یا جامد جذب یک سطح شده پس از غلیظ شدن در همان سطح باقی می‌مانند. سطوح طبیعی از قبیل خاکها، صخره‌ها، برگها و علفها قادر به جذب و نگهداری آلوده کننده‌ها هستند. ذرات ممکن است با سطوح جذب توسط ته ‌نشینی گرانشی که در طی آن ذرات آلوده کننده‌های گازی در اثر جریانهای باد به سطوح منتقل می‌شوند تماس یابند. اثر اینرسی برای ذراتی در دامنه ابعادی بین µm 10 تا 15 سطوح کوچک به تعدد مانند علفها و برگهای درختان نسبت به سطوح بزرگتر به منظور جداسازی ذرات بیشتر است. [15]

پروسه های تصفیه مصنوعی اتمسفیر هوا:

کنترول هایدروکاربن های متصاعد شده از منابع ساکن:

تکنالوژی کنترول هایدروکاربنهای متصاعد شده از منابع ساکن عبارتند از: خاکستر سازی، جذب، تراکم و جایگزین نمودن سایر مواد. عملیه خاکسترسازی با دستگاههای سوزاننده مکمل و دستگاههای سوزاننده مکمل کاتالیستی صورت می‌گیرد. جذب سطحی توسط کاربن فعال صورت می‌گیرد و جذب هیدروکاربنها بوسیله یک محلول شوینده در برجهای سینی‌دار، شوینده‌های جت ، برجهای پاشنده و شوینده‌های ونتوری صورت می‌گیرد.

نباتات بصورت عموم از راه کاهش غلظت آلوده کننده در اتمسفیر هوا را تصفیه می کنند. و پروسه تصفیه نباتات جذب آلوده کننده های گازی، مایع، یا جامد می باشد در سطح خارجی نباتات یعنی برگ، ساقه و حتی ریشه می باشد که پس از غلیظ شدن آلوده کننده های هوا در سطح نباتات باقی می مانند و نبات قادر به جذب و نگهداری آلوده کننده ها می باشد. آلوده کننده ها ممکن است جذب داخل نبات شوند ویا توسط باران شستشو شوند. [15]